Më 24 gusht 2026, Biblioteka Publike “Moikom Zeqo” në Tiranë u shndërrua në një hapësirë dialogu kulturor ndërmjet Rumanisë dhe Shqipërisë, duke mirëpritur një veprimtari të veçantë kushtuar librit, poezisë dhe krijimtarisë letrare. Aktiviteti u zhvillua në kuadër të edicionit të 19-të të Festivalit Ndërkombëtar të Krijimtarisë Letrare “Titel Constantinescu” dhe mblodhi shkrimtarë, studiues, përfaqësues të jetës kulturore dhe diplomatike, pjesëtarë të komunitetit arumun, si dhe dashamirës të letërsisë dhe kulturës.
Dita e katërt e festivalit iu kushtua promovimit dhe përurimit të disa botimeve që afrojnë kulturën rumune me atë shqiptare. Veprimtaria u organizua nga Shtëpia Botuese RAFET, Fondacioni “Harriet Martineau” dhe Biblioteka Publike “Moikom Zeqo”, ndërsa u moderua nga Entela Binjaku dhe shkrimtari Constantin Marafet, anëtar i Unionit të Shkrimtarëve të Rumanisë. Bashkëpunimi ndërmjet këtyre institucioneve i dha takimit një karakter letrar, akademik dhe ndërkulturor.
Një pjesë e rëndësishme e programit iu kushtua shkrimtarit, profesorit dhe studiuesit arumun Anastase N. Hâciu, i cili jetoi ndërmjet viteve 1890 dhe 1953. Në ligjëratën e tij, Constantin Marafet solli në vëmendje trashëgiminë intelektuale të Hâciut dhe kontributin e tij në studimin e historisë, kulturës dhe identitetit arumun. Përfshirja e kësaj teme e zgjeroi përmbajtjen e aktivitetit përtej promovimit të botimeve, duke e orientuar atë edhe drejt ruajtjes së kujtesës kulturore dhe rivlerësimit të personaliteteve që kanë krijuar lidhje ndërmjet hapësirave rumune, arumune dhe shqiptare.
Në qendër të takimit ishte antologjia dygjuhëshe rumune-shqiptare “Tăceri comune” – “Heshtje të përbashkëta”, e cila përmbledh krijime nga Mihaela Aionesei, Vilia Banța, Florentina Chifu, Constantin Marafet, Maria Nicolai, Luminița Răileanu dhe Nicol Sere. Nëpërmjet këtij botimi dygjuhësh, poezia u paraqit jo vetëm si shprehje individuale artistike, por edhe si formë komunikimi ndërmjet dy gjuhëve dhe traditave letrare. Përkthimi u jep lexuesve shqiptarë mundësinë të njihen më nga afër me krijimtarinë bashkëkohore rumune dhe krijon hapësira të reja për qarkullimin e veprave letrare ndërmjet dy vendeve.
Gjatë aktivitetit u promovua gjithashtu botimi dygjuhësh i autores Mihaela Aionesei, “Liniștea dinaintea tăcerii” – “Qetësia përpara heshtjes”, si dhe vëllimi poetik “Vers alb” – “Varg i bardhë” i autores Camelia Sava. Prezantimi i autorëve dhe i krijimtarisë së tyre e shndërroi veprimtarinë në një takim të gjallë ndërmjet letërsisë rumune dhe publikut shqiptar. Nëpërmjet poezisë u përcollën përvoja dhe ndjeshmëri njerëzore që, pavarësisht dallimeve gjuhësore, mund të komunikohen dhe të kuptohen nga lexuesit e të dyja kulturave.
Takimi mori një rëndësi të veçantë nga prania e Shkëlqesisë së Tij, z. Octavian Șerban, Ambasador i Rumanisë në Republikën e Shqipërisë. Pjesëmarrja e tij dëshmoi mbështetjen institucionale për promovimin e gjuhës dhe të letërsisë rumune në Shqipëri, si dhe për nismat që kontribuojnë në forcimin e marrëdhënieve kulturore ndërmjet dy vendeve. Octavian Șerban është zyrtarisht Ambasadori i Rumanisë në Republikën e Shqipërisë.
Veprimtaria u zhvillua në bashkëpunim me Fondacionin “Harriet Martineau”, të përfaqësuar nga Entela Binjaku. Bashkëpunimi ndërmjet botuesve, bibliotekës, autorëve, Fondacionit, Ambasadës së Rumanisë dhe projektit “Tricolor Albania” i dha aktivitetit formën e një platforme të hapur dialogu. Pjesëmarrja e pjesëtarëve të komunitetit arumun dhe e dashamirësve shqiptarë të kulturës e pasuroi takimin me një dimension më të gjerë shoqëror, duke sjellë së bashku njerëz që ndajnë interesin për letërsinë, historinë dhe trashëgiminë kulturore.
Stafi i projektit “Tricolor Albania” mori pjesë në veprimtari dhe mbështeti zhvillimin e promovimin e saj, së bashku me Ambasadën e Rumanisë në Shqipëri dhe Ambasadorin Octavian Șerban. Kjo pjesëmarrje shprehu angazhimin e “Tricolor Albania” për të kontribuar në nismat që promovojnë kulturën, gjuhën dhe letërsinë rumune në Shqipëri. Mbështetja e aktivitetit lidhet gjithashtu me misionin më të gjerë të projektit për të nxitur komunikimin kulturor, për t’ia bërë më të njohura publikut shqiptar vlerat kulturore rumune dhe për të krijuar hapësira të qëndrueshme bashkëpunimi ndërmjet institucioneve dhe komuniteteve të të dyja vendeve.
Takimi letrar u zhvillua edhe në kuadër të veprimtarive kushtuar Ditës së Gjuhës Rumune. Nëpërmjet librit, poezisë dhe përkthimit, aktiviteti tregoi se letërsia mund të shërbejë si një urë e qëndrueshme ndërmjet njerëzve, gjuhëve dhe kulturave, duke e mbështetur dialogun rumuno-shqiptar mbi miqësinë, bashkëpunimin dhe respektin për diversitetin kulturor.
